Asansör Düşerken Hangi Pozisyonda Durmalıyız? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir Bakış
İstanbul’un hızlı tempolu, kalabalık sokaklarında yaşam, bir noktada bana şöyle düşündürüyor: Hayat, aslında sürekli bir hareketin, bir inişin ve çıkışın içinde. Ama asansör düşerken hangi pozisyonda durmalıyız? Bu basit soru, aslında çok derin bir anlam taşır. Birçok insan için bu soru belki sadece bir güvenlik önerisi gibi görünse de, toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet bağlamında, bu basit soruya verilen cevaplar çok daha geniş bir çerçevede ele alınabilir.
Benim gibi bir sivil toplum çalışanı için, her gün gördüğüm durumlar, insanların eşitsiz bir dünyada birbirlerine nasıl baktığını, hatta kendilerini nasıl koruduklarını düşündürüyor. Hangi pozisyonda durmamız gerektiğini sorarken, aslında toplumsal eşitsizliklerin, sosyal adaletin ve farklı kimliklerin nasıl hayatımızı şekillendirdiğini gözlemliyoruz. Gelin, bunu biraz daha derinlemesine inceleyelim.
Asansör Düşerken ve Toplumsal Cinsiyetin Etkisi
İstanbul sokaklarında bir sabah yürürken, kalabalık bir otobüste sıkışmıştım. Dışarıda yağmur yağıyor, insanlar telaşla işlerine yetişmeye çalışıyordu. O anı hatırlıyorum; önümdeki kadın, sürekli bunalım içinde, rahatça bir adım atacak yer bulamıyor. Bir adam ise omuzları geniş, rahat bir şekilde elini cebine koyarak duruyordu. Aynı ortamda farklı konfor seviyeleri vardı. Bir kadının kişisel alanı, genellikle erkeklerin aldığı kadar geniş değil. O an kafamda, “Asansör düşerken hangi pozisyonda durmalıyız?” sorusu farklı bir hal aldı: Bu soruyu erkekler ve kadınlar aynı şekilde mi yanıtlar?
Toplumsal cinsiyet normları, sadece sokakta, işyerinde ya da evde değil, aynı zamanda hayatta nasıl yer alacağımızı da şekillendiriyor. Bir kadının “korunma” gerekliliği toplumda sürekli vurgulanan bir olgu. Örneğin, bir asansörün düşmesi durumunda, kadının daha savunmasız olacağı düşünülür, çünkü toplumsal olarak kadınlar, fiziksel güç bakımından erkeklere göre daha zayıf kabul edilir. Asansörde düşüş anında, kadınların yere kapanarak savunma pozisyonu alması, genellikle toplumda yerleşik bir algıdır.
İç ses: Peki ya erkekler? Onlar da düşerken korunmaya mı ihtiyaç duyarlar?
Evet, toplum, kadınları sürekli koruma ihtiyacı içinde görse de, erkeklerin de aynı şekilde savunmasız hissettiği anlar vardır. Asansör gibi bir durumda, belki de erkekler için de geçerli olan şey, duygusal savunmasızlıktır. Kadınların toplumsal olarak zayıf kabul edilmesi, erkeklerin ise sürekli güçlü ve koruyucu olmaları beklenmesi, aslında her iki cinsiyetin de ruhsal ve fiziksel olarak birbirinden farklı şekillerde etkilenmesine yol açar.
Çeşitlilik ve Toplumsal Eşitsizlik: Herkes Farklıdır
Toplumdaki çeşitlilik, herkesin asansör düşerken aynı pozisyonda duramayacağını gösteriyor. Zihinsel engellilik, yaş, etnik köken gibi unsurlar, bir insanın hayatı boyunca aldığı pozisyonları etkileyebilir. Aynı kalabalıkta, herkesin farklı pozisyonlarda durduğunu gözlemlemek, sosyal adaletin ne kadar önemli olduğunu bize hatırlatır. Hepimiz farklı özelliklere sahip insanlarız ve toplumsal cinsiyet rollerinin ötesinde, kişisel ve toplumsal durumlar da büyük bir rol oynar.
Mesela bir sabah, İstanbul’un işlek caddelerinden birinde yürürken, yaşlı bir adamın sokakta nasıl hareket ettiğini gözlemledim. Yavaşça yürüyen, bastonuyla adımlarını atmaya çalışan bu adam, çevresindeki kalabalık tarafından görmezden geliniyordu. Bu kişinin “asansör düşerken hangi pozisyonda durmalıyız?” sorusuna vereceği yanıt, genç bir insandan farklı olacaktır. Zira yaşlılık, her ne kadar fiziksel bir zayıflık olarak algılansa da, bu durumda olan insanlar için güvenlik ve korunma duygusu daha da önemli hale gelir.
Bir başka örnek vermek gerekirse, engelli bir birey için “günlük hareket hedefi”nin ne kadar ulaşılabilir olduğu da ayrı bir meseledir. Eğer bir engelli kişi, bir asansöre binmekte zorluk yaşıyorsa, ya da hareket etmekte güçlük çekiyorsa, bu durumda “asansör düşerken hangi pozisyonda durmalıyız?” sorusunun cevabı, başkalarından çok daha farklı olacaktır. Her bireyin, yaşadığı hayata ve karşılaştığı zorluklara göre güvenlik pozisyonları da değişir.
Sosyal Adalet ve Güvenlik: Herkes İçin Eşit Bir Korunma Mümkün Mü?
İstanbul’daki kalabalık toplu taşıma araçlarında, ya da işyerindeki sıkışık ortamda gözlemlediğim bir diğer şey de, sosyal adaletin ne kadar zor sağlandığıdır. İki gün önce, işyerimin önünde, farklı etnik kökenlerden gelen birkaç kişiyle karşılaştım. Aralarındaki fark, sadece giyim tarzı ya da aksanlarıyla sınırlı değildi; aynı zamanda toplumsal duruşları ve ihtiyaçları da birbirinden farklıydı. Bir grup, daha rahat bir şekilde toplu taşımaya binerken, diğer grup, adeta kenara çekilmek zorunda kalıyordu. Güvenlik algısı ve korunma ihtiyacı, etnik köken veya toplumsal duruma göre değişebiliyordu.
Bir asansörün düşüşüne benzettiğimizde, sosyal adaletin ne kadar hayati olduğunu daha iyi anlayabiliyoruz. Eğer herkes eşit fırsatlar ve imkanlarla korunuyorsa, asansöre binildiğinde herkesin savunma pozisyonu benzer olacaktır. Ancak toplumun farklı kesimleri, farklı derecelerde korunma ihtiyacı hissediyorlar. Eğer bu adaletsizliği göz ardı edersek, asansör düşerken dahi her birey için aynı pozisyonu alması beklemek gerçekçi olmayacaktır.
İç ses: Evet, belki de aslında asansörün düşüşü değil, her anımızda karşılaştığımız toplumsal adaletsizlikler bizi savunmasız yapıyor.
Sonuç: Asansör Düşerken Herkes İçin Farklı Bir Pozisyon
Asansör düşerken hangi pozisyonda durmamız gerektiği, aslında sadece fiziksel bir mesele değil, toplumsal bir meseledir. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet, her bireyin güvenliğini ve korunma biçimini belirler. Kadınlar, erkekler, yaşlılar, engelliler, farklı etnik kökenlerden gelen insanlar… Her biri, hayatta farklı pozisyonlar alır. Bu yüzden, toplumsal eşitsizliklerin ortadan kalkması gerektiği bir dünyada, “asansör düşerken hangi pozisyonda durmalıyız?” sorusu da sadece bir güvenlik sorusu olmaktan çıkıp, bir adalet sorusuna dönüşür.
Hepimizin hayatta farklı zorluklarla mücadele ettiğini kabul ederek, daha adil bir toplum inşa etme adına, birbirimizi anlamaya çalışmamız, her birimizin pozisyonunu göz önünde bulundurmamız gerektiğini unutmamalıyız. Bu basit ama derin soruya verdiğimiz cevaplar, aslında daha büyük bir değişim için birer adım olabilir.